Obóz koncentracyjny dla kobiet Ravensbrück

(1939-1945)

W 1939 roku w pruskiej wiosce Ravensbrück koło kurortu Fürstenberg w dawnej Meklemburgii na zlecenie SS powstał największy na niemieckim terytorium obóz koncentracyjny dla kobiet. Wiosną 1939 roku do Ravensbrück trafły pierwsze więźniarki z obozu koncentracyjnego Lichtenburg. W wietniu 1941 roku stworzono tu obóz dla mężczyzn, który również podlegał komendantowi obozu kobiecego. W czerwcu 1942 roku w bezpośrednim sąsiedztwie powstał tak zwany »prewencyjny obóz młodzieżowy Uckermark«, dla młodych kobiet i dziewcząt.

Obóz kobiecy do 1945 roku sukcesywnie powiększano. SS zlecało budowę coraz większej liczby więźniarskich baraków, a jesienią 1942 roku dodatkowo postawiono namiot.

Na terenie otoczonym obozowym murem powstał »Industriehof«, kompleks przemysłowy z zakładami, których produkcja bazowała na tradycyjnych zajęciach kobiecych, jak szycie, tkanie czy wyplatanie. W pobliżu obozu firma Siemens & Halske wybudowała 20 hal produkcyjnych, w których późnym latem 1942 roku zaczęto przymusowo zatrudniać więźniarki. W czasie wojny na terenie całych Niemiec powstało ponad 40 podobozów, w których więźniarki Ravensbrück zmuszane były do niewolniczej pracy.

Rejestr więźniów za lata 1939-1945 obejmuje ok. 132 tys. kobiet i dzieci, 20 tys. mężczyzn oraz ok. 1 tys. dziewcząt. Do Ravensbrück deportowano przedstawicieli ponad 40 narodowości, m.in. Żydów oraz Sinti i Romów. Liczba ofar sięga dziesiątek tysięcy zamordowanych, zmarłych z głodu, chorób, w wyniku eksperymentów medycznych. W ramach akcji »14 f 13« mordowano więźniarki i więźniów uznanych za ułomnych bądź niezdolnych do pracy. Wraz z nimi w komorze gazowej »Zakładu Leczniczo-Opiekuńczego Bernburg« ginęli również Żydzi. U schyłku 1944 roku w obozie kobiecym Ravensbrück, w jednym z baraków obok krematorium, SS uruchomiło prowizoryczną komoręgazową.Odstyczniadokwietnia1945zamordowano tutaj 5-6 tys. więźniów.

Krótko przed końcem wojny w wyniku akcji Międzynarodowego oraz Szwedzkiego i Duńskiego Czerwonego Krzyża ewakuowano do Szwecji, Szwajcarii i Francji ok. 7,5 tys. więźniarek. Zgodnie z rozkazem Himmlera komendant Fritz Suhren zarządził ewakuację obozu.

Ponad 20 tys. więźniarek i więźniów popędzono w wielu kolumnach marszowych na północny zachód. 30 kwietnia 1945 roku obóz Ravensbrück został wyzwolony przez Armię Czerwoną. Znajdowało się

w nim ok. 2 tys. chorych.

Dla większości kobiet, mężczyzn i dzieci wyzwolenie nie oznaczało kresu gehenny. Wiele osób zmarło w najbliższych tygodniach, miesiącach i latach, a inni ocaleni przez dziesięciolecia odczuwali tragiczne skutki pobytu w obozie.



Ravensbrück 1940/41	Neubrandenburg [Maria Hiszpanska]

Narodowe Miejsce Przestrogi i Pamięci Ravensbrück

(1959-1990)

»Narodowe Miejsce Przestrogi i Pamięci Ravensbrück« zostało otwarte 12 września 1959 roku jako jedno z trzech narodowych miejsc pamięci w NRD. Architekci z tzw. »kolektywu Buchenwald« do obszaru muzealnego włączyli część dawnych obiektów znajdujących się poza obozowym murem, m.in. krematorium, dawne więzienie obozowe oraz fragment wysokiego na cztery metry muru. W 1959 roku w nowej masowej mogile złożono szczątki z rozproszonych grobów. Centrum miejsca pamięci stanowi rzeźba z brązu »Niosąca« dłuta Willa Lammerta, znak rozpoznawczy Ravensbrück. Poza obszarem położonym tuż nad brzegiem jeziora Schwedt teren dawnego obozu od maja 1945 do końca stycznia 1994 roku użytkowany był przez Armię Sowiecką, a następnie wojsko Wspólnoty Niepodległych Państw. W latach 1959/60 w budynku dawnego więzienia obozowego stworzono pierwsze muzeum. Byłe więźniarki z wielu krajów Europy zgromadziły pamiątki, rysunki i dokumenty z okresu pobytu w obozie. Na początku lat osiemdziesiątych powstała »Wystawa narodów«, która zgodnie z koncepcją zespołu muzeum przewidywała samodzielną aranżację pomieszczeń przez pojedyncze kraje. Na górnej kondygnacji urządzono 17 narodowych izb pamięci. W budynku dawnej komendantury SS, użytkowanym do 1977 roku przez wojsko sowieckie, powstało w 1984 roku »Muzeum Antyfaszystowskiego Ruchu Oporu i Walki«, mieszczące główną ekspozycję stałą.



krematorium.	1949.	1950.



12 września 1959	1959.

Miejsce Przestrogi i Pamięci Ravensbrück

(od 1993)

Po zjednoczeniu Niemiec kompleks przejęty został w 1993 roku przez Fundację Brandenburskie Miejsca Pamięci-finansowaną wspólnie przez land Brandenburgii oraz Republikę Federalną Niemiec fundację prawa publicznego. Obejmuje ona ponadto Miejsce Pamięci i Muzeum Sachsenhausen, filialne »Muzeum Marszu Śmierci« w Lesie Belowskim koło Wittstock, a także Ośrodek Dokumentacji w Brandenburgu nad Hawelą. W trakcie zmian aranżacji na początku lat dziewięćdziesiątych dwie nowe wystawy stałe w budynku byłej komendantury zastąpiły »Muzeum Antyfaszystowskiego Ruchu Oporu i Walki«. W dawnym więzieniu obozowym stworzono dodatkowo trzy izby pamięci po- święcone więźniom Ravensbrück aresztowanym po zamachu na Hitlera 20 lipca 1944 roku (1991), Żydom (1992) oraz Sinti i Romom (1995). W 2006 roku otwarto wystawę na temat historii obozowego więzienia. Jeden z domów dla nadzorczyń na dawnym osiedlu mieszkaniowym SS odremontowany został zgodnie z zasadami ochrony zabytków. Od jesieni 2004 roku znajduje się tu ekspozycja dotyczą- ca kobiecej załogi KZ Ravensbrück.

Międzynarodowy Ośrodek Spotkań Młodzieży

Ravensbrück (od 2002)

Międzynarodowy Ośrodek Spotkań Młodzieży, utworzony w 2002 roku w domach nadzorczyń, jest miejscem edukacji historycznej i politycznej. Oferta działu pedagogicznego muzeum obejmuje różnorodne jednolub kilkudniowe programy. W Schronisku Młodzieżowym mieści się 90 miejsc noclegowych.

German-Polish Youth-Meeting 2009

Działania zachowawcze i nowa aranżacja

W 1993 roku rozpoczęto rozbudowę i nową aranżację miejsca pamięci. Priorytetowe znaczenie miały tu badania nad autentyczną substancją budowlaną oraz objęcie jej ochroną. Po wycofaniu wojska WNP, z okazji 50 rocznicy wyzwolenia obozu w 1995 roku udostępniono zwiedzającym kompleks wokół bramy obozowej. Ponadto dzięki uprzątnięciu, splantowaniu i stworzeniu nowej oprawy terenu dostępne są fragmenty dawnego obozu i należącego doń »kompleksu przemysłowego«. Znajduje się tu zespół ośmiu połączonych hal stanowiących niegdyś fabrykę tekstylną (»szwalnię«). W latach 1999/2000 zespół ten zabezpieczono pod względem budowlanym iczęściowo odrestaurowano. Dalsze prace remontowe w ramach nowej aranżacji miejsca pamięci przewidziane są na najbliższe lata.

W 2007 roku oddano do użytku centrum dla zwiedzających. W budynku dawnej komendantury znajdować się będzie w przyszłości główna ekspozycja. Trakt garaży w tylnej części pomieści biura administracji, zbiory muzealne oraz salę na imprezy. Jako uzupełnienie głównej ekspozycji pomyślane są stałe mniejsze wystawy problemowe: »Ravensbrück. Der Zellenbau - obozowe więzienie« (od 2006), »W służbie SS: Nadzorczynie kobiecego obozu koncentracyjnego Ravensbrück« (od 2004), ekspozycja poświęcona męskiej załodze SS (w przygotowaniu) oraz wystawa »Praca przymusowa w kobiecym obozie koncentracyjnym Ravensbrück. Produkcja tekstylna dla gospodarki SS«.

Zbiory

Zbiory muzealne - archiwum, biblioteka, magazyn, fototeka i medioteka - tworzą znakomite warunki do prowadzenia prac badawczych. Zbiory zaczęto gromadzić w latach 1958/59, kiedy powstawało pierwsze muzeum w dawnym bunkrze. Byłe więźniarki przekazały w darze wiele przedmiotów z okresu pobytu w obozie, w tym rysunki, miniatury i listy. Zbiory obejmują zasoby archiwalne i muzealne dotyczące obozu kobiecego, męskiego oraz »prewencyjnego obozu młodzieżowego Uckermark«, spuściznę pojedynczych więźniarek i więźniów oraz materiały dokumentujące historię miejsca pamięci. Punkt ciężkości stanowią badania nad problematyką kobiet i płci, a zbiory są ciągle poszerzane. W bibliotece podręcznej zgromadzono zarówno literaturę fachową, jak i liczne wywiady ze świadkami historii. Z zasobów archiwum, biblioteki, magazynu, fototeki i mediateki korzystać można po wcześniejszym zgłoszeniu od wtorku do piątku w godzinach 9.00-16.30.

Oferta informacyjna i edukacyjna

Poruszanie się po rozległym obszarze miejsca pamięci ułatwia specjalny system zwiedzania informujący o budynkach i miejscach istotnych dla historii kompleksu obozu, a także o aktualnych wystawach. W przyszłości oferta uzupełniona zostanie o przewodniki audio.

Miejsce pamięci pomyślane zostało jako »miejsce edukacji otwartej«. Dział pedagogiczny przygotował szeroką ofertę problemowych tras zwiedzania dla grup (od 60 do 90 minut; konieczne jest wcześniejsze zgłoszenie). Pogłębieniu poszczególnych tematów służą inne programy: »dzień projektu« (co najmniej cztery godziny) oraz oferty kilkudniowego pobytu w Międzynarodowym Ośrodku Spotkań Młodzieży. Tematem kilkudniowych seminariów dla młodzieży i dorosłych może być historia obozu koncentracyjnego Ravensbrück, a także - po uprzednim przygotowaniu - inne zagadnienia problemowe. Można tu sięgnąć do elementów »edukacji badawczej« z wykorzystaniem zbiorów muzeum oraz merytorycznym i aktywnym zastosowaniem nowych mediów. Seminaria i inne imprezy organizowane we współpracy ze szkołami oraz pozaszkolnymi ośrodkami kształcenia odbywają się w salach konferencyjnych w budynku seminaryjnym Ośrodka Spotkań Młodzieży. Zwłaszcza prowadzone w miesiącach letnich warsztaty, tzw. workcamps, dają możliwość powiązania nauki historii z zajęciami praktycznymi w miejscu historycznym. We współpracy z działem pedagogicznym można przygotować grupowy program o specjalnym profilu. Grupy zwiedzających proszone są o zgłoszenia na co najmniej sześć tygodni przed planowaną wycieczką (telefonicznie: 033093 603-85 lub online: www.ravensbrueck.de).

Kontakt

Mahn- und Gedenkstätte Ravensbrück | Stiftung Brandenburgische Gedenkstätten

Strasse der Nationen| D - 16798 Fürstenberg/Havel| Niemcy

tel +49 (33093) 608-0 | faks +49 (33093) 608-29

www.ravensbrueck.de | eMail info@ravensbrueck.de

Zgłoszenia grup

tel +49 (33093) 603-85 | faks +49 (33093) 603-86 | eMail paedagogik@ravensbrueck.de

Godziny zwiedzania wystaw

październik-kwiecień: wt.-niedz. godz. 9-17 | maj-wrzesień: wt.-niedz. godz. 9-18

Godziny zwiedzania terenu miejsca pamięci

październik-kwiecień: codziennie godz. 9-17| maj-wrzesień: codziennie godz. 9-20

Godziny otwarcia zbiorów (archiwum, magazyn i biblioteka)

pn.-pt. godz. 9-16.30| tel+49 (0)33093 608-14/-16

Godziny urzędowania działu pedagogicznego

wt.-pt. godz. 8-16.30| tel +49 (0)33093 603-85

Cena oprowadzania z przewodnikiem oraz »dnia projektu« wynosi 15 euro dla grup do 15 osób, a 25 euro dla grup do 30 osób. Przy ofertach obcojęzycznych obowiązuje dopłata w wysokości 25 euro za każdą grupę.

Dojazd

koleją:Pociąg RE 5 kursuje co godzinę na trasie Berlin-Fürstenberg-Stralsund/Rostock. Z dworca Fürstenberg do Miejsca Pamięci można dojść pieszow ciągu 25 minut lub dojechać taksówką.

samochodem:Fürstenberg położony jest ok. 80 km na północ od Berlina, przy drodze

B 96 Berlin-Stralsund; od Fürstenbergu dojazd jest oznakowany.

Informacja turystyczna

Tourismusverein Fürstenberger Seenland e.V.

Markt 5 | D - 16798 Fürstenberg/Havel | Niemcy

tel +49 (33093) 32254 | faks +49 (33093) 32539

www.fuerstenberger-seenland.de | eMail info@fuerstenberger-seenland.de

Jugendherberge Ravensbrück (Schronisko młodzieżowe)

Straße der Nationen 3 | D - 16798 Fürstenberg/Havel | Niemcy

tel +49(33093) 60590 | +49 (33093) 605-85

www.jh-ravensbrueck.de | eMail jh-ravensbrueck@jugendherberge.de

Impressum

Za treść odpowiada: Mahn- und Gedenkstätte Ravensbrück | Stiftung Brandenburgische Gedenkstätten, Straße der Nationen, D - 16798 Fürstenberg/Havel

Redakcja: dr Matthias Heyl (kierownik projektu »system zwiedzania«), dr Insa Eschebach, Monika Herzog, Cordula Hundertmark, dr Horst Seferens | Opracowanie redakcyjne: Ulrike Dittrich | Tłumaczenie: Ewa Czerwiakowski

Webmaster: dr Matthias Heyl (od 2002), webmaster@ravensbrueck.de

Download Service